(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.352. అధ్యాయః 352
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
శ్రీకృష్ణేనార్జునంప్రతి హృషీకేశాదిస్వనామనిర్వచనం॥ 1॥ తథా రుద్గనారాయణయుద్ధవర్ణనం॥ 2॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

`భగవానువాచ। 12-352-0x(6611)(80026)
నాంనాం నిరుక్తం వక్ష్యామి శృణుష్వైకాగ్రమానసః।
సూర్యాచంద్రమసౌ శశ్వత్కేశైర్మే అంశుసంజ్ఞితైః।'
బోధయంస్తాపయంశ్చైవ జగదుత్తిష్ఠతే పృథక్॥ 12-352-1(80027)
బోధనాత్తాపనాచ్చైవ జగతో హర్షణం భవేత్।
అగ్నీషోమకృతైరేభిః కర్మభిః పాండునందన।
హృషీకేశోఽహమీశానో వరదో లోకభావనః॥ 12-352-2(80028)
ఇలోపహూతం గేహేషు హరే భాగం క్రతుష్వహం।
వర్ణో మే హరితః శ్రేష్ఠస్తస్మాద్ధరిరహం స్మృతః॥ 12-352-3(80029)
ధామసారో హి లోకానామృతం చైవ విచారితం।
ఋతధామా తతో విప్రైః సద్యశ్చాహం ప్రకీర్తితః॥ 12-352-4(80030)
నష్టాం చ ధరణీం పూర్వమవిందం వై గుహాగతాం।
గోవింద ఇతి తేనాహం దేవైర్వాగ్భిరభిష్టుతః॥ 12-352-5(80031)
శిపివిష్టేతి చాఖ్యాయాం హీనరోమా చ యో భవేత్।
తేనావిష్ట తు యత్కించిచ్ఛిపివిష్టేతి చ స్మృతః॥ 12-352-6(80032)
యాస్కో మామృపిరవ్యగ్రో నైకయజ్ఞేషు గీతవాన్।
శిపివిష్ట ఇతి హ్యస్మాద్గుహ్యనామధరో హ్యహం॥ 12-352-7(80033)
స్తుత్వా మాం శిపివిష్టేతి యాస్క ఋషిరుదారధీః।
మత్ప్రసాదాదధో నష్టం నిరుక్తమభిజగ్మివాన్॥ 12-352-8(80034)
న హి జాతో న జాయేయం న జనిష్యే కదాచన।
క్షేత్రజ్ఞః సర్వభూతానాం తస్మాదహమజం స్మృతః॥ 12-352-9(80035)
నోక్తపూర్వం మయా క్షుద్రమశ్లీలం వా కదాచన।
ఋతా బ్రహ్మసుతా సా మే సత్యదేవీ సరస్వతీ॥ 12-352-10(80036)
సచ్చాసచ్చైవ కౌంతేయ మయా వేశితమాత్మని।
పౌష్కరే బ్రహ్మసదనే సత్యం మాసృషయో విదుః॥ 12-352-11(80037)
సత్వాన్న చ్యుతపూర్వోఽహం సత్యం వై విద్ధి మత్కుతం।
జన్మనీహాభవేత్సత్వం పౌర్వికం మే ధనంజయ॥ 12-352-12(80038)
నిరాశీః కర్మసంయుక్తః సత్వతశ్చాప్యకల్మషః।
సాత్వతజ్ఞానగదృష్టోఽహం సత్వతామితి సాత్వతః॥ 12-352-13(80039)
కృషాణి మేదినీం పార్థ భూత్వా కార్ష్ణాయసో మహాన్।
కృష్ణో వర్ణశ్చ మే యస్మాత్తస్మాత్కృషణోఽహమర్జున॥ 12-352-14(80040)
మయా సంశ్లేషితా భూమిరద్భిర్వ్యోమ చ వాయునా।
వాయుశ్చ తేజసా సార్ధం వైకుంఠత్వం తతో మమ॥ 12-352-15(80041)
నిర్వాణం పరమం బ్రహ్మ ధర్మోఽసౌ పర ఉచ్యతే।
తస్మాన్న చ్యుతపూర్వోఽహమచ్యుతస్తేన కర్మణా॥ 12-352-16(80042)
పృథివీనభసీ చోభే విశ్రుతే విశ్వతోముఖే।
తయోః సంధారణార్థం హి మామధోక్షజమంజసా॥ 12-352-17(80043)
నిరుక్తం వేదవిదుపో వేదశబ్దార్థచింతకాః।
తే మాం గాయంతి ప్రాగ్వంశే అధోక్షజ ఇతి స్మృతః॥ 12-352-18(80044)
శబ్ద ఏకమతైరేప వ్యాహృతః పరమర్షిభిః।
నాన్యో హ్యధోక్షజో లోకే ఋతే నారాయణం ప్రభుం॥ 12-352-19(80045)
ధృతం మమార్చిషో లోకే జంతూనాం ప్రాణధారణం।
ఘృతార్చిరహమవ్యగ్రైర్వేదజ్ఞైః పరికీర్తితః॥ 12-352-20(80046)
త్రయో హి ధాతవః ఖ్యాతాః కర్మజా ఇతి యే స్మృతాః।
పిత్తం శ్లేష్మా చ వాయుశ్చ ఏష సంఘాత ఉచ్యతే॥ 12-352-21(80047)
ఏతైశ్చ ధార్యతే జంతురేతైః క్షీణైశ్చ క్షీయతే।
ఆయుర్వేదవిదస్తస్మాత్రిధాతుం మాం ప్రచక్షతే॥ 12-352-22(80048)
వృషో హి భగవాంధర్మః ఖ్యాతో లోకేషు భారత।
నేఘంటుకపదాఖ్యానే విద్ధి మాం వృషముత్తమం॥ 12-352-23(80049)
కపిర్వరాహః శ్రేష్ఠశ్చ ధర్మశ్చ వృష ఉచ్యతే।
త్సమాద్వృషాకపిం ప్రాహ కశ్యపో మాం ప్రజాపతిః॥ 12-352-24(80050)
న చాదిం న మధ్యం తథా చైవ నాంతం
కదాచిద్విమంతే ద్విజా మే సురాశ్చ।
అనాద్యో హ్యమధ్యస్తథా చాప్యనంతః।
ప్రగీతోఽహమీశో విభూర్లోకసాక్షీ॥ 12-352-25(80051)
శుచీని శ్రవణీయాని శృణోమీహ ధనంజయ।
న చ పాపాని గృహ్ణామి తతోఽహం వై శుచిశ్రవాః॥ 12-352-26(80052)
ఏకశృంగః పురా భూత్వా వరాహో నందివర్ధనః।
ఇమాం చోద్ధృతవాన్భూమిమేకశృంగస్తతో హ్యహం॥ 12-352-27(80053)
తథైవాసం త్రికకుదో వారాహం రూపమాస్థితః।
త్రికకుత్తేన విఖ్యాతః శరీరస్య తు మాపనాత్॥ 12-352-28(80054)
నిరించ ఇతి యత్ప్రోక్తం కాపిల జ్ఞానచింతకైః।
స ప్రజాపతిరేవాహం చేతనాత్సర్వలోకకృత్॥ 12-352-29(80055)
విద్యాసహాయవంతం మామాదిత్యస్థం సనాతనం।
కపిలం ప్రాహురాచార్యాః సాంఖ్యా నిశ్చితనిశ్చయాః॥ 12-352-30(80056)
హిరణ్యగర్భో ద్యుతిమాన్య ఏష చ్ఛందసి స్తుతః।
యోగైః సంపూజ్యతే నిత్యం స ఏవాహం విభుః స్మృతః॥ 12-352-31(80057)
ఏకవింశతిసాహస్రం ఋగ్వేదం మాం ప్రచక్షతే।
సహస్రశాఖం యత్సామ యే వై వేదవిదో జనాః।
గాయంత్యారణ్యకే విప్రా మద్భక్తాస్తే హి దుర్లభాః॥ 12-352-32(80058)
షట్పంచాశతమష్టౌ చ సప్తత్రింశతమిత్యత।
యస్మిఞ్శాఖా యజుర్వేదే సోహమాధ్వర్యవే స్మృతః॥ 12-352-33(80059)
పంచకల్పమథర్వాణం కృత్యాభిః పరిబృంహితం।
కల్పయంతి హి మాం విప్రా అథర్వాణవిదస్తథా॥ 12-352-34(80060)
శాఖాభేదాశ్చ యే కేచిద్యాశ్చ శాఖాసు గీతయః।
స్వరవర్ణసముచ్చారాః సర్వాంస్తాన్విద్ధి మత్కృతాన్॥ 12-352-35(80061)
యత్తద్ధయశిరః పార్థ సముదేతి వరప్రదం।
సోహమేవోత్తరే భాగే క్రమాక్షరవిభాగవిత్॥ 12-352-36(80062)
రామాదేశితమార్గేణ మత్ప్రసాదాన్మహాత్మనా।
పాంచాలేన క్రమః ప్రాప్తస్తస్మాద్భూతాత్సనాతనాత్॥ 12-352-37(80063)
బాభ్రవ్యగోత్రః స బభౌ ప్రథమం క్రమపారగః।
నారాయణాద్వరం లబ్ధ్వా ప్రాప్య యోగమనుత్తమం।
క్రమం ప్రణీయ శిక్షాం చ ప్రణయిత్వా స గాలవః॥ 12-352-38(80064)
పుండరీకోఽథ రాజా చ బ్రహ్మదత్తః ప్రతాపవాన్।
జాతీమరణజం దుఃఖం స్మృత్వాస్మృత్వా పునః పునః।
సప్తజాతిషు ముఖ్యత్వాద్యోగానా సంపదం గతః॥ 12-352-39(80065)
పురాఽహమాత్మజః పార్థ ప్రథితః కారణాంతరే।
ధర్మస్య కురుశార్దూల తతోఽహం ధర్మజః స్మృతః॥ 12-352-40(80066)
నరనారాయణౌ పూర్వం తపస్తేపతురవ్యయం।
ధర్మయానం సమారూఢౌ పర్వతే గంధమాదనే॥ 12-352-41(80067)
తత్కాలసమయే చైవ దక్షయజ్ఞో బభూవ హ।
న చైవాకల్పయద్భాగం దక్షో రుద్రస్య భారత॥ 12-352-42(80068)
తతో దధీచివచనాద్దక్షయజ్ఞమపాహరత్।
ససర్జ శూలం కోపేన ప్రజ్వలంతం ముహుర్ముహుః॥ 12-352-43(80069)
తచ్ఛూలం భస్మసాత్కృత్వా దక్షయజ్ఞం సవిస్తరం।
ఆవయోః సహసాఽగచ్ఛద్వదర్యాశ్రమమంతికాత్।
వేగేన మహతా పార్థ పతన్నారాయణోరసి॥ 12-352-44(80070)
తత్తస్యతేజసాఽఽవిష్టాః కేశా నారాయణస్య హ।
బభూవుర్ముంజవర్ణాస్తు తతోఽహం ముంజకేశవాన్॥ 12-352-45(80071)
తచ్చ శూలం వినిర్ధూతం హుంకారేణ మహాత్మనా।
జగామ శంకరకరం నారాయణసమాహతం॥ 12-352-46(80072)
అథ రుద్ర ఉపాధావత్తావృషీ తపసాఽన్వితౌ॥ 12-352-47(80073)
తత ఏనం సముద్ధూతం కంఠే జగ్రాహ పాణినా।
నారాయణః స విశ్వాత్మా తేనాస్య శితికంఠతా॥ 12-352-48(80074)
అథ రుద్రవిఘాతార్థమిషీకాం నర ఉద్ధరన్।
మంత్రైశ్చ సంయుయోజాశు సోఽభవత్పరశుర్మహాన్॥ 12-352-49(80075)
క్షిప్తశ్చ సహసా తేన ఖండనం ప్రాప్తవాంస్తదా।
తతోఽహం ఖండపరశుః స్మృతః పరశుఖండనాత్॥ 12-352-50(80076)
`రుద్రస్య భాగం ప్రదదుర్భాగముచ్ఛేషణం పునః।
శ్రుతిరప్యత్ర భవతి వేదైరుక్తస్తథా పునః॥ 12-352-51(80077)
ఉచ్ఛేపణభాగో వై రుద్రస్తస్యోచ్ఛేపణేన హోతవ్యమితి సర్వే గంయరూపేణ తదా॥' 12-352-52(80078)
అర్జున ఉవాచ। 12-352-53x(6612)
అస్మిన్యుద్ధే తు వార్ష్ణేయ త్రైలోక్యశమనే తదా।
కో జయ ప్రాప్తవాంస్తత్ర శంసైతన్మే జనార్దన॥ 12-352-53(80079)
శ్రీభగవానువాచ। 12-352-54x(6613)
తయోః సంరబ్ధయోర్యుద్ధే రుద్రనారాయణాత్మనోః।
ఉద్విగ్రాః సహసా కృత్స్నాః సర్వే లోకాస్తదాఽభవన్॥ 12-352-54(80080)
నాగృహ్ణాత్పావ్నకః శుభ్రం మూఖేషు సుహుతం హవిః।
వేదా న ప్రతిభాంతి స్మ ఋషీణాం భావితాత్మనాం॥ 12-352-55(80081)
దేవాన్రజస్తమశ్చైవ సమావివిశతుస్తదా।
వసుధా సంచకంపే చ నభశ్చ విపఫాల హ॥ 12-352-56(80082)
నిష్ప్రభాణి చ తేజాంసి బ్రహ్మా చైవాసనచ్యుతః।
అగాచ్ఛోపం సముద్రశ్చ హిమవాంశ్చ వ్యశీర్యత॥ 12-352-57(80083)
తస్మిన్నేవం సముత్పన్నే నిమిత్తే పాండునందన।
బ్రహ్మా వృతో దేవగణార్ఋషిభిశ్చ మహాత్మభిః।
ఆజగామాశు తం దేశం యత్ర యుద్ధమవర్తత॥ 12-352-58(80084)
సోఽంజలిప్రగ్రహో భూత్వా చతుర్వక్రో నిరుక్తగః।
ఉవాచ వచనం రుద్రం లోకానామస్తు వై శివం।
త్యజాయుధాని విశ్వేశ జగతో హితకాంయయా॥ 12-352-59(80085)
యదక్షరమథావ్యక్తమీశం లోకస్య భావనం।
కూటస్థం కర్తృనిర్ద్వంద్వమకర్తేతి చ యం విదుః।
వ్యక్తిభావగతస్యాస్య ఏకా మూర్తిరియం శుభా॥ 12-352-60(80086)
నరో నారాయణశ్చైవ జాతౌ ధర్మకులోద్వహౌ।
తపసా మహతా యుక్తౌ దేవశ్రేష్ఠౌ మహావ్రతౌ॥ 12-352-61(80087)
అహం ప్రసాదజస్తస్య కుతశ్చిత్కారణాంతరే।
త్వం చైవ క్రోధజస్తాత పూర్వసర్గే సనాతనః॥ 12-352-62(80088)
మయా చ సార్ధం వరద విబుధైశ్చ మహర్షిభిః।
ప్రసాదయాశు లోకానాం శాంతిర్భవతు మాచిరం॥ 12-352-63(80089)
బ్రహ్మణా త్వేవముక్తస్తు రుద్రః క్రోధాగ్నిముత్సృజన్।
ప్రసాదయామాస తతో దేవం నారాయణం ప్రభుం।
శరణం చ జగామాద్యం వరేణ్యం వరదం హరిం॥ 12-352-64(80090)
తతోఽథ వరదో దేవో జితక్రోధో జితేంద్రియః।
ప్రీతిమానభవత్తత్ర రుద్రేణ సహ సంగతః॥ 12-352-65(80091)
ఋషిభిర్బ్రహ్మణా చైవ విబుధైశ్చ సుపూజితః।
ఉవాచ దేవమీశానమీశః స జగతో హరిః॥ 12-352-66(80092)
యస్త్వాం వేత్తి స మాం వేత్తి యస్త్వామను స మామను।
నావయోరంతరం కించిన్మా తేఽభూద్వుద్ధిరన్యథా॥ 12-352-67(80093)
అద్యప్రభృతి శ్రీవత్సః శూలాంకో మే భవత్వయం।
మమ పాణ్యంకితశ్చాపి శ్రీకంఠస్త్వం భవిష్యసి॥ 12-352-68(80094)
శ్రీభగవానువాచ। 12-352-69x(6614)
ఏవంలక్షణముత్పాద్య పరస్పరకృతం తదా।
సఖ్యం చైవాతులం కృత్వా రుద్రేణ సహితావృషీ।
తపస్తేపతురవ్యగ్రౌ విసృజ్య త్రిదివౌకసః॥ 12-352-69(80095)
ఏష తే కథితః పార్థ నారాయణజయో మృధే।
నామాని చైవ గుహ్యాని నిరుక్తాని చ భారత।
ఋషిభిః కథితానీహ యాని సంకీర్తితాని తే॥ 12-352-70(80096)
ఏవం బహువిధై రూపైశ్చరామీహ వసుంధరాం।
బ్రహ్మలోకం చ కౌన్యేయ గోలోకం చ సనాతనం॥ 12-352-71(80097)
మయా త్వం రక్షితో యుద్ధే మహాంతం ప్రాప్తవాంజయం॥ 12-352-72(80098)
యస్తు తే సోగ్రతో యాతి యుద్ధే సంప్రత్యుపస్థితే।
తం విద్ధి రుద్రం కౌంతేయ దేవదేవం కపర్దినం॥ 12-352-73(80099)
కాలః స ఏవ విహితః క్రోధజేతి మయా తవ।
నిహతాంస్తేన వై పూర్వం హతవానసి యాన్రిపూన్॥ 12-352-74(80100)
అప్రమేయప్రభావం తం దేవదేవముమాపతిం।
నమస్వ దేవం ప్రయతో విశ్వేశం హరమక్షయం॥ 12-352-75(80101)
యశ్చ తే కథితః పూర్వం క్రోధజేతి పునః పునః।
తస్య ప్రభావ ఏవాగ్రే యచ్ఛ్రుతం తే ధనంజయ॥ ॥ 12-352-76(80102)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి నారాయణీయే ద్విపంచాశదధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 352॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-352-1 బోధయన్స్థాపయంశ్చైవేతి ట. పాఠః॥ 12-352-2 బోధనాత్స్థాపనాచ్చైవేతి ట. పాఠః॥ 12-352-3 ఇలోపహూతం యోగేనేతి ఝ. పాఠః॥ 12-352-6 శిపివిష్టం హి తత్స్మృతమితి ట. ధ. పాఠః॥ 12-352-11 పౌష్కరే మన్నాభికమలోత్థే॥ 12-352-13 నిరాశీః కర్మ నిష్కామకర్మ॥ 12-352-15 విగతా కుంఠా పంచానాం భూతానాం మేలనే అసామర్థ్యం యస్య స వికుంఠః స ఏవ వైకుంఠః॥ 12-352-17 అధఇతి పృథివీ। అక్షూ వ్యాప్తావిత్యతోఽక్ ఆకాశః। తే ఉభే సంజయతి సంగేన ధారయతీత్యధోక్షజ ఇత్యర్థః॥ 12-352-18 ప్రాగ్వంశే యజ్ఞశాలైకదేజ్ఞే॥ 12-352-20 మమ వహ్నిస్వరూపస్యార్చిపో వర్ధకమితి శేషః॥ 12-352-28 శరీరస్య ప్రకోపనాదితి ధ. పాఠః॥ 12-352-29 కాలివిజ్ఞానచింతకైరితి ట. పాఠః। రేచనాత్సర్వలోకకృదితి ధ. పాఠః॥ 12-352-43 అపాహరన్నాశితవాన్ రుద్ర ఇతి శేషః॥ 12-352-44 తచ్ఛూలం కర్తృ॥ 12-352-45 తత్తేజసా శూలతేజసా॥ 12-352-48 ఏనం సముద్ధూతముడ్డీయాగతం రుద్రం॥ 12-352-50 క్షిప్త ఆక్షిప్తస్తేన రుద్రశూలేన రుద్రేణ వా॥ 12-352-64 వరదం హర ఇతి ట. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.